Topraksız Tarım Nedir?
05 Nis 2021

Topraksız Tarım Nedir?

Gelişen yetiştiricilik sistemleri ile topraksız olarak gerçekleştirilen üretimler günümüzün popüler tarım kültürü haline gelmektedir. Sıklıkla Antalya ve bölgesinde devam ettirilen bu yöntem giderek bilinir olmaktadır. Topraksız bir şekilde bitkinin yetiştirilmesi temeline dayanan topraksız tarım farklı tanımlarla açıklanabilir. 

Topraksız tarım genel açıdan tanımlandığında; hidroponik kültür olarak adlandırılan bu üretim bitkilerin ihtiyacı olan besin maddelerini toprak yerine besin solüsyonundan almasıdır. Bilinenin aksine bitki yetiştiriciliğinde; besin, köklerin tutunabileceği bir alan ve su önem taşımaktadır. Klasik tarımın toprak ile devam ettiriliyor oluşu, tüm tarım yöntemlerinde toprağa ihtiyacın olduğunu düşündürmektedir. Fakat uygun ortam sağlanırsa, topraksız tarım ile klasik tarıma göre 3-5 kat daha fazla verim sağlamak mümkün olmaktadır. 

Hidroponik tarımda; bitkilerin yerleştirilmesi için farklı materyaller kullanılmaktadır. Bu materyaller bitkilere göre değişiklik gösterse de bitki için besin kaynağı olarak sayılmamaktadır. 

Topraksız tarımda kullanılan yetiştirme materyalleri ise; kum, turba (ölü bitkilerden oluşturulmuş süngerimsi kömür), Hindistan cevizi kabuğundan elde edilen cocopeat, kaya yünü, genleştirilen kil agregası, vermikülit (bir mineral türü) ve perlit (camsı bir kayaç türü) olarak sayılabilmektedir. Aynı zamanda PVC oluklar, plastik saksılarda yetiştirme materyallerine dahil edilen araçlardandır. 

Topraksız Tarım Türleri

Topraksız tarım yöntemleri de kendi içlerinde belli başlı kültürlere ayrılmaktadır. Bunlardan biri; su kültürü iken diğeri de katı ortam kültürü olarak adlandırılmaktadır. 

1. Su Kültürü: Hidroponik kültür olarak da tarif edilen su kültürü topraksız tarımın en sık kullanılan yöntemlerinden biridir. Durgun su, akan su ve aeroponik (buhar ile büyütülen, havada asılı duran) kültür şeklinde yetiştirme ortamlarına göre de ayrışmaktadır. 

2. Katı Ortam Kültürü: Substrat kültürü olarak bahsedilen topraksız tarım yöntemi organik, inorganik ve sentetik organik ortamlar tercih edilerek yapılmaktadır. Organik maddeler; hindistan cevizi, ağaç kabuğu, torf, talaş gibi substratları kapsarken, inorganik maddeler ise; perlit, vermülit, kum, kaya yünü gibi substratları kapsamaktadır. Sentetik maddeler ise yapay ortamdan oluşturulan, poliüretan köpük, strafor gibi materyallerdir. 

Topraksız Tarımın Özellikleri

Topraksız tarım yöntemiyle yetiştirilen tüm bitkiler optimum seviyede desteklerini karşılamaktadır. Yetiştirilmeleri pratik ve topraklı tarıma göre daha sağlıklı olan bu yöntem gitgide daha tercih edilebilir bir hâl almaktadır. Temel özellikleri ise şöyle sayılabilmektedir;

  • Tüm yıl boyunca yetiştiricilik yapılabilmektedir. 
  • Genelde tüm iklim ve ortam türlerine uyarlanabilir olsa da bitkilerin çeşidine göre uyum göstermesi değişmektedir. 
  • Toprakla herhangi bir ilişik olmadığından hastalık veya zararlı riski daha az, bitkinin sağlıklı büyümesi de daha hızlıdır. Böcek ilacı gibi araçlara ihtiyaç minimum seviyededir, toprak kaynaklı bir sorun oluşmamaktadır. 
  • Verimsiz olarak görülen araziler, topraksız tarım yetiştiriciliği için verimli hale gelmektedir. İster dikey ister de yatay sistemlerle her türlü alanda topraksız tarım yapmak mümkündür. 
  • İş gücü de minimum gerekliliktedir. Toprak kazmak, havalandırmak veya iş makinelerini kullanmak gibi birçok süreç hidroponik kültürde bulunmamaktadır. Böylelikle fark edilir ölçüde yüksek zaman ve maliyet tasarrufu sağlanmaktadır. 
  • Bitkinin kontrollü büyümesi gözlemlenmektedir. Daha karışık ve durdurulamayan klasik tarım büyümeleri topraksız büyüme için söz konusu değildir. Aşırı büyüme sorunuyla karşılaşıldığında durdurulabilmektedir. 
  • Hareketli su kültürü olarak da adlandırılan topraksız tarım da bir tohumdan binlerce ürün hasadı alınmaktadır. Böylelikle klasik yöntemleri katlayan verimler elde edilmektedir. 
  • Yetiştirme yönteminde sadece besin çözeltileri kullanılabileceği gibi, organik ve inorganik katı materyallerde tercih edilmektedir. Bu şekilde günlük yaşamda da kullanılan birçok şey yetiştirme sürecinde yardımcı olmaktadır. 
  • Klasik yöntemde bitkinin ihtiyacı olduğu tüm elementleri topraktan karşılama durumu, topraksız tarım da besin çözeltisinin içerisinde tüm (fosfor, mangan, potasyum, kalsiyum, demir, azot vb.) mineraller eklenmesiyle karşılanmaktadır. Besin çözeltileri ile ürünlerin besin değeri ve PH dengesini sağlamada kolaylıklar yaşanmaktadır. 
  • Topraklı arazide yapılan birim alana düşen hasat oranı topraksız tarımda birim alanda daha sık olacak şekilde yapılmaktadır. 
  • Aşırı gübre kullanımının önüne geçen topraksız tarım, aynı zamanda hayvansal atıkların da gübre ve idrar sorununu azaltarak olumsuz etkileri ortadan kaldırmaktadır. 

Günümüzün gelişmiş tarım yöntemi olarak kabul edilen topraksız tarım kültürü için ortam, besin ve su dışında maliyet oluşturabilecek bir durum bulunmamaktadır. Tüm maliyetlerin minimize edilmiş hali ile yüksek oranda verim almak mümkün bir hale gelmektedir. Bu durum; geleceğin modern tarım kültürünün de temelini oluşturmaktadır.